Themadossier ‘Stilstaan bij 70 jaar Universele Verklaring van de Rechten van de Mens’ (basisonderwijs)

Art. 1: ‘Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren.’

Het eerste artikel uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens lijkt vandaag de dag niet meer zo vanzelfsprekend. Op vele plaatsen in de wereld zijn mensen het slachtoffer van alsmaar toenemende vormen van uitsluiting, discriminatie en polarisering waarbij personen belangrijke basisrechten verliezen omdat ze ‘anders’ en daarmee – volgens sommigen – ook ‘slecht’ of ‘minderwaardig’ zouden zijn. Gelukkig zijn er tal van organisaties die zich dagelijks inzetten voor de verdediging van de zwaksten in de samenleving door te hameren op het enorme belang van mensenrechten. 10 december is wat dat betreft een heel symbolische dag, maar waarom juist? We gingen in gesprek met Bruno Vanobbergen, kinderrechtencommissaris bij het Kinderrechtencommissariaat en expert terzake!

‘Ik denk dat het enorm belangrijk is om kinderen en jongeren te informeren over wat er gebeurt in de wereld en ook waarom die dingen gebeuren. Veel problemen worden veroorzaakt door diepe schrijnende armoede. Kinderen moeten geloven dat we er allemaal iets kunnen aan doen.’

Bruno Vanobbergen

Wil je graag meer weten over de inhoud van de UVRM?

Via de website van Amnesty International kom je meer te weten over de exacte inhoud van de Universele Verklaring van de Rechten van de mens uit 1948.Op hun website vind je zowel de volledige (vertaalde) versie alsook een vereenvoudigde versie die de kern van de 30 artikels uit de verklaring oplijst.

Klik hier voor de volledige versie.

Klik hier voor de vereenvoudigde versie.

Eleanor Roosevelt en de UVRM (1948) © UN Photo (John Isaac)

Wil je graag meer weten over de inhoud van het Kinderrechtenverdrag?

Het Kinderrechtencommissariaat maakte twee handige brochures om de inhoud van het Kinderrechtenverdrag zowel op maat van kinderen als van jongeren te brengen. In De Bende van :P. 3 helden vechten voor jouw rechten lees je allerlei verhalen van kinderen over kinderrechten, maar vind je ook boeiende weetjes, spelletjes en tips. Voor tieners is er het hippe magazine ‘t Zitemzo. Jouw rechten, jouw leven. Je kan deze brochures gratis downloaden op de website van het Kinderrechtencommissariaat.

Klik hier voor meer informatie.

Op 10 december is het de Dag van de Mensenrechten. Waarom vieren we dit juist op deze datum?

Bruno: In de nasleep van WOII, werd op 10 december 1948 de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens (UVRM) aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Deze Verklaring geeft aan alle mensen op aarde grondrechten of basisrechten. Daarom vieren we nu elk jaar op 10 december de Dag van de internationale Mensenrechten. De UVRM inspireerde heel wat andere internationale Verklaringen en Verdragen zoals het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en het Kinderrechtenverdrag.

Naast mensenrechten spreken we ook over zoiets als kinderrechten. Wat is het verschil?

Bruno: Kinderen zijn natuurlijk ook mensen. Maar kinderen hebben soms andere behoeftes, verwachtingen en zorgen dan volwassenen. Daarom besloten een aantal landen dat kinderen een aantal bijzondere rechten verdienen. Deze kinderrechten werden opgetekend in het Internationaal Verdrag over de Rechten van het Kind. De Verenigde Naties heeft op 20 november 1989 het Kinderrechtenverdrag goedgekeurd. Dit Verdrag is een soort van internationale wet. Alle landen ter wereld keurden het Verdrag goed, behalve één: de Verenigde Staten. Alle andere landen, waaronder België,  ondertekenden het Verdrag en moeten er zich dus aan houden.

Het Verdrag bevat de basisrechten of grondrechten voor alle kinderen tussen 0 en 18 jaar oud. Alle rechten zijn even belangrijk maar als je het Kinderrechtenverdrag wil begrijpen dan moet je vier spelregels in het achterhoofd houden:

1. Alle kinderen zijn gelijk: alle kinderen hebben dezelfde rechten en moeten dezelfde kansen krijgen. Kinderen mogen niet gediscrimineerd worden op basis van geslacht, taal, huidskleur, godsdienst.

2. Alles in het belang van het kind: Volwassenen nemen soms beslissingen die belangrijk zijn voor kinderen. Ze eerst goed nadenken of de beslissing wel echt het belang van het kind dient.

3. Alles om goed te leven en te leren: Kinderen hebben het recht om op te groeien in de beste omstandigheden; een goede levensstandaard. Dat wil zeggen dat kinderen goed en gezond kunnen eten, goed en veilig kunnen wonen en dat ze kansen krijgen om te leren. Volwassenen moeten daarvoor zorgen. Niet alleen ouders maar ook leraren bijvoorbeeld en uiteraard het beleid.

4.  De mening van het kind telt: Elk kind heeft het recht om zijn of haar mening te geven. Bij een belangrijke beslissing die over een kind gaat, moet de mening van het kind steeds gehoord worden.

En dan is er een hele lijst met basisrechten zoals bijvoorbeeld het recht op een naam en nationaliteit, het recht op goed en aangepast onderwijs, op gezondheidszorg, op vrije tijd en spel. Kinderen hebben ook het recht beschermd te worden tegen alle vormen van geweld.

Weten kinderen voldoende wat hun rechten zijn?

Bruno: Ik denk dat kinderen wel weten dat ze rechten hebben maar dat ze niet altijd weten wat deze rechten echt betekenen. Ik geef een voorbeeld: Liesje gaat naar school maar toch wordt haar recht op onderwijs niet gerespecteerd. Liesje heeft dyslexie en heeft het heel erg moeilijk met lezen en schrijven. De juf wil daar geen rekening mee houden. Dus Liesje raakt achterop en voelt zicht echt niet goed op school. In de meeste scholen lopen die ‘redelijke aanpassingen’ perfect, maar voor Liesje dus niet, en dat is zeer nefast voor haar ontwikkeling en voor haar welbevinden.

Kinderen denken ook vaak dat wij het hier wel goed hebben in vergelijking met kinderen uit armere landen. Dat is wel zo maar dat betekent niet dat kinderen hier geen rechten zouden hebben, of dat de rechten van kinderen hier niet geschonden worden. Het thema mag dus gerust wat ruimer benaderd worden. Kinderrechten gaan dus niet enkel over kindsoldaten of over kinderarbeid; hoe belangrijk deze thema’s ook zijn.

Kinderrechten zijn er voor alle kinderen en zijn niet voorwaardelijk. De slogan ‘geen rechten zonder plichten’ is heel ongelukkig. Als Bram bijvoorbeeld kattenkwaad uithaalt, dan mag hij worden gestraft. Alleen moet dat respectvol gebeuren en moet Bram ook zijn kant van het verhaal kunnen doen. Dus het is niet omdat Bram stout is geweest dat hij zijn recht op vrije meningsuiting verliest.

Waar kunnen kinderen terecht als ze het gevoel hebben dat hun rechten geschonden worden?

Bruno: Kinderen en jongeren, maar ook hun ouders of professionals zoals bijvoorbeeld leerkrachten, kunnen aankloppen bij de Klachtenlijn van het Kinderrechtencommissariaat. De Klachtenlijn is een ombudsdienst en onderzoekt klachten over onrecht tegenover kinderen en jongeren. Klachten kunnen gaan over diensten en personeel uit een brede waaier van sectoren: onderwijs, sport, jeugdwerk, huisvesting, asiel, jeugdhulp, … 

Inge, Dominique, Michaël, Chris en Katrien luisteren naar het probleem en onderzoeken de klacht. Ze bemiddelen tussen het kind en de mensen waarover de klacht gaat. Maar ze gaan dat enkel doen wanneer het kind dat zelf wil. De Klachtenlijn is gratis en vertrouwelijk. De Klachtenlijn is bereikbaar per mail klachtenlijn@kinderrechten.be, telefonisch op het gratis nummer 0800/20808 of je kan op de website www.kinderrechten.be een bericht sturen via het invulformulier.

In de Kinderrechtenrap toont Kapitein Winokio dat kinderen altijd terecht kunnen bij de Klachtenlijn © Kinderrechtencommissariaat

Op het nieuws zien we vaak beelden van landen waar kinderen niet naar school kunnen gaan, zware arbeid moeten leveren of soms zelfs als kindsoldaten moeten vechten. Wat wordt er gedaan om deze problemen aan te pakken?

Bruno: Internationale organisaties zoals Unicef en Plan International trachten de regeringen van deze landen te overtuigen om hier echt werk van te maken, door bijvoorbeeld onderwijs gratis te maken. Er wordt gewerkt aan mentaliteitswijziging door het opzetten van speciale campagnes waarin meer aandacht wordt gevraagd voor bijvoorbeeld de positie van meisjes. De Verenigde Naties zetten landen waar kinderarbeid vaker voorkomt of waar kinderen gerecruteerd worden als kindsoldaat, onder druk. Ze trachten deze landen te ondersteunen en vooruit te helpen. Maar als ze de internationale wetten en Verdragen zoals het Kinderrechtenverdrag, niet respecteren, dan worden ze veroordeeld. Het is een werk van lange adem maar iedereen kan hieraan meewerken.

Soms voelen mensen zich enorm machteloos wanneer ze geconfronteerd worden met het onrecht in de wereld. Wat kunnen kinderen bijvoorbeeld doen om toch dat beetje verschil te maken?

Bruno: Ik denk dat het enorm belangrijk is om kinderen en jongeren te informeren over wat er gebeurt in de wereld en ook waarom die dingen gebeuren. Veel problemen worden veroorzaakt door diepe schrijnende armoede. Kinderen moeten geloven dat we er allemaal iets kunnen aan doen. We kunnen meehelpen met acties van 11.11.11 of de Warmste Week. Maar je kan ook elke dag opnieuw een steentje bijdragen door bijvoorbeeld ‘eerlijke’ producten te kopen: chocolade, suiker, rijst, koffie, maar ook kleding waarvoor de boeren en de arbeiders een eerlijke prijs kregen en die niet gemaakt werden door kinderhanden.

Daarnaast denk ik dat we ook om ons heen moeten kijken. Ook hier in België leven er heel wat mensen in armoede. Ook hier zijn er heel wat kinderen wiens rechten geschonden worden. Er zijn kinderen die soms maaltijden overslaan, die nooit op vakantie gaan, die in beschimmelde woningen huizen. Er zijn kinderen die geen gepaste hulp krijgen en soms maanden moeten wachten. We mogen daar niet blind voor zijn.

Heeft u nog enkele tips voor leerkrachten die rond dit thema willen werken?

Bruno: Natuurlijk is de periode rond 20 november, Kinderrechtendag, vaak het moment waarop scholen rond kinderrechten werken. Hiervoor kan ik je zeker De Bende van :P. 3 helden vechten voor jouw rechten, aanbevelen. Dat is een hapklare brochure over kinderrechten met verhalen van kinderen, weetjes, spelletjes en tips. Je kan de boekjes gratis bestellen en er horen ook lesbrieven bij.

Daarnaast maakten we ook De Kinderrechtenrap. De tekst van dit lied komt uit de hoofden van tientallen kinderen bewerkt door Joke van Leeuwen op muziek van Kapitein Winokio. Filosoferen over Kinderrechten is de bijbehorende lesmap en zorgt voor uren kinderrechten-denkwerk. Er horen ook een partituur en een filmpje bij; een volledig pakket.

Al deze materialen kan je bekijken, downloaden of bestellen via deze link:

www.kinderrechten.be/jongeren/het-kinderrechtenverdrag

Maar werken rond kinderrechten is eigenlijk iets wat je elke dag doet: door de manier waarop je naar kinderen en jongeren kijkt, door hen mee te laten kiezen en beslissen, door hen verantwoordelijkheid te geven, hen daarin te ondersteunen, door hen te respecteren als volwaardige burger en niet als een ‘nog-niet-mensje’. Kinderen zijn niet enkel onze toekomst maar zijn ook hier en nu.

Still uit de Kinderrechtenrap met Kapitein Winokio © Kinderrechtencommissariaat

EEN GREEP UIT HET AANBOD

Naast de handige brochure De Bende van :P. 3 helden vechten voor jouw rechten (basisonderwijs) en het jongerenmagazine ‘t Zitemzo. Jouw rechten, jouw leven (specifiek gericht op tieners) vind je bij het Kinderrechtencommissariaat nog andere interessante leermiddelen die jou kunnen helpen om les te geven over mensenrechten en kinderrechten. Daarnaast verwijzen we je graag door naar de interessante leeromgeving ‘Bord vol Kinderrechten’ van Unicef omdat dit een zeer fijne aanvulling kan zijn op het huidige aanbod van het Kinderrechtencommissariaat.

De Kinderrechtenrap en bijhorende lesmap ‘Filosoferen over Kinderrechten’

De Kinderrechtenrap is dé song van het jaar door Kapitein Winokio, Joke van Leeuwen en tientallen kinderen. Zing mee en leer ondertussen meer over kinderrechten. Geschikt voor kinderen vanaf 5 jaar. Met animatieclip, karaokeversie en partituur. Filosoferen over Kinderrechten is de bijbehorende lesmap en zorgt voor uren kinderrechten-denkwerk.

Klik hier voor meer informatie.

Extra suggestie: Bord vol Kinderrechten (Unicef)

‘Bord vol Kinderrechten’ is een digitaal interactief leerplatform van UNICEF België. Wat mag je verwachten? Tal van kant-en-klare activiteiten om participatief aan de slag te gaan met je klas. Lesfiches, video’s, audiofragmenten, werkbladen, presentaties en verdiepende digitale oefeningen. Alle materialen verschijnen met 1 muisklik op het scherm. Om al spelend, onderzoekend, kijkend, quizzend, lezend, zingend of knutselend aan de slag te gaan rond kinderrechten.

Klik hier voor meer informatie.

De Klachtenlijn: Help kinderen en jongeren om zich te verzetten tegen onrecht

Merk je dat jouw leerlingen worstelen met vragen over hun rechten? Voelen ze zich soms verkeerd behandeld en hebben ze het gevoel dat ze nergens terecht kunnen? Wijs hen op het bestaan van de Klachtenlijn van het Kinderrechtencommissariaat. Jongeren kunnen altijd bellen, mailen, schrijven of langskomen bij een van de medewerkers. Hier vinden jongeren een luisterend oor en zoeken ze samen naar een oplossing voor het probleem.

Klik hier voor meer informatie.

We geven graag nog enkele tips mee!

TIP 1: Geef voldoende aandacht aan hoopvolle verhalen

Herinneringseducatie krijgt een grote meerwaarde als er ook aandacht is voor de hoopvolle verhalen. Mensen voeren reeds heel de geschiedenis oorlog, maar mensen sluiten ook al heel de geschiedenis vrede. Intermenselijke solidariteit, waardigheid en vriendschap zijn waarden die zelfs een oorlog niet kan uitroeien. De UVRM, opgesteld op 10 december 1948 (na het grote leed van de twee wereldoorlogen), is een mijlpaal in de geschiedenis. Het blijft een cruciaal referentiekader voor het beoordelen en veroordelen van huidige misdaden tegen de mensheid.

TIP 2: Wees bescheiden en denk goed na over je doelstellingen

Denken over het verleden en actie in het heden zijn twee verschillende zaken. Het ene vloeit niet noodzakelijk voort uit het andere. Verwacht daarom niet dat lessen over het verleden spontaan attitudes doen groeien in het heden. Ga er wel van uit dat de competenties om mechanismen te herkennen in historische gebeurtenissen een vruchtbare bodem is om kritisch na te denken over onze eigen keuzes en onze eigen houding te midden van de ons omringende samenleving. Je zal met jouw schoolproject misschien geen wereldvrede creëren (knipoog), maar met enkele concrete en haalbare initiatieven kan je de leerlingen wel bewust maken van het belang van mensenrechten en hun individuele verantwoordelijkheid in onze samenleving.

TIP 3: Geef leerlingen ownership en laat hen zelf een actie bedenken

Ook kinderen van het basisonderwijs verdienen ownership over hun project. Start met een klasgesprek of een rondvraag. Wat willen de kinderen graag weten of doen? Wat vinden ze minder interessant? Wat willen ze graag bereiken op het einde van de lessenreeks? Ongetwijfeld komen ze zelf met suggesties voor boeiende activiteiten aandragen. Betrek hen ook bij de uitvoering van je project. Op die manier creëer je gedragenheid voor het project en vermijd je de valkuil van het moraliseren.

Snel op weg!

Bekijk onze favorietenmap ‘Mensenrechten en burgerschap’ op KlasCement

Het BCH ontsluit via KlasCement een databank met heel wat lesmateriaal, websites en projecten in verband met herinneringseducatie. Zo kunnen leraren en leerlingen het aanbod kiezen dat het best aansluit bij hun vragen. We maakten voor jou alvast een mooie selectie van leermiddelen gelinkt aan mensenrechten en burgerschap. Uiteraard is er veel meer dan wat je in deze map vindt, dus probeer zeker de geavanceerde zoekrobot op KlasCement uit om zo meer items terug te vinden.

Archief voor Onderwijs – Thema ‘Mensenrechten’

Op de portaalsite van het Archief voor Onderwijs kunnen leerkrachten terecht voor een ware schat aan audiovisueel materiaal om in hun lessen te gebruiken. Je vindt hier ook een collectie van beeldmateriaal gelinkt aan mensenrechten. Het leuke is dat je deze beelden kan knippen en plakken zoals je wil. Maar opgelet: wegens het auteursrecht zijn deze collecties enkel toegankelijk voor leerkrachten die het materiaal wensen te gebruiken in de klascontext.

©2018 Herinneringseducatie