Themadossier ‘Stilstaan bij 70 jaar Universele Verklaring van de Rechten van de Mens’ (secundair onderwijs)

Art. 1: ‘Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren.’

Het eerste artikel uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens lijkt vandaag de dag niet meer zo vanzelfsprekend. Op vele plaatsen in de wereld zijn mensen het slachtoffer van alsmaar toenemende vormen van uitsluiting, discriminatie en polarisering waarbij personen belangrijke basisrechten verliezen omdat ze ‘anders’ en daarmee – volgens sommigen – ook ‘slecht’ of ‘minderwaardig’ zouden zijn. Gelukkig zijn er tal van organisaties die zich dagelijks inzetten voor de verdediging van de zwaksten in de samenleving door te hameren op het enorme belang van mensenrechten. 10 december is wat dat betreft een heel symbolische dag, maar waarom juist? We gingen in gesprek met Nick Vanden Broucke, de verantwoordelijke voor jongeren en diversiteit bij Amnesty International Vlaanderen en expert terzake!

‘Ik merk een verontrustende evolutie waarbij regeringsleiders de bevolking aanzetten tot haat en geweld ten opzichte van de zwaksten in de samenleving.’

Nick Vanden Broucke

Wil je graag meer weten over de inhoud van de UVRM?

Via de website van Amnesty International kom je meer te weten over de exacte inhoud van de Universele Verklaring van de Rechten van de mens uit 1948.Op hun website vind je zowel de volledige (vertaalde) versie alsook een vereenvoudigde versie die de kern van de 30 artikels uit de verklaring oplijst.

Klik hier voor de volledige versie.

Klik hier voor de vereenvoudigde versie.

Eleanor Roosevelt en de UVRM (1948) © UN Photo (John Isaac)

Wist je dat er naast de UVRM ook een Kinderrechtenverdrag bestaat?

Naast de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens uit 1948 bestaat er ook zoiets als het Internationaal Verdrag over de Rechten van het Kind uit 1989. Het Kinderrechtencommissariaat maakte twee handige brochures om de inhoud van het Kinderrechtenverdrag zowel op maat van kinderen als van jongeren te brengen. In De Bende van :P. 3 helden vechten voor jouw rechten lees je allerlei verhalen van kinderen over kinderrechten, maar vind je ook boeiende weetjes, spelletjes en tips. Voor tieners is er het magazine ‘t Zitemzo. Jouw rechten, jouw leven. Je kan deze brochures gratis downloaden op de website van het Kinderrechtencommissariaat.

Klik hier voor meer informatie.

Op 10 december is het de Dag van de Mensenrechten. Waarom vieren we dit juist op deze datum?

Nick: Op 10 december 1948 werd de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens aangenomen. Dat gebeurde net voor middernacht in het Palais Chaillot in Parijs, waar toen de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties werd gehouden. Op de Dag van de Mensenrechten vragen de Verenigde Naties en verschillende mensenrechtenorganisaties aandacht voor hun werk, voor de successen en de probleemsituaties.

Sommige niet-westerse landen zijn niet akkoord met de universaliteit van de mensenrechten. Wat zijn hun bezwaren?

Nick: Sommige regeringsleiders stellen inderdaad de universaliteit van de mensenrechten in vraag. De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens zou teveel doorspekt zouden zijn met westerse waarden. Niet-westerse gemeenschappen hechten doorgaans meer belang aan de groep, en minder aan het individu. Toch merken we in de praktijk dat mensenrechten ook erg emanciperend zijn voor vrouwen, kinderen en minderheden in niet-westerse landen.

Hoe is de situatie in België? Zijn jongeren zich voldoende bewust van het belang van de universele mensenrechten of vinden zij andere dingen belangrijker?

Nick: Belgische jongeren liggen wel degelijk wakker van mensenrechten. Jaarlijks nemen bijna 100.000 leerlingen deel aan de Schrijf-ze-VRIJdag. Ze leren bij over mensenrechten en voeren enthousiast actie om mensenlevens te veranderen.

Sfeerbeeld van Schrijf-ze-VRIJdag op 26 oktober 2018 © Amnesty International Vlaanderen (Wouter Missiaen)

Vandaag zien we jammer genoeg nog veel schendingen van mensenrechten. Wat is volgens u de grootste uitdaging in de nabije toekomst?

Nick: De uitdagingen qua mensenrechten verschillen sterk naargelang de context van het land en de regio waar mensen leven. Ik merk een verontrustende evolutie waarbij regeringsleiders de bevolking aanzetten tot haat en geweld ten opzichte van de zwaksten in de samenleving. In de Filipijnen krijgen de allerarmsten het zwaar te verduren. De Hongaarse regering keurt wetten goed tegen ngo’s die vluchtelingen helpen. De Indonesische politie treedt bijzonder hardhandig op tegen holebi’s en transgenders… Politici maken gretig gebruik van sociale media om dit giftige wij-zij discours te voeden. Deze politiek van demonisering is een schaamteloze poging om een gevaarlijk idee ingang te doen vinden: dat sommigen minder ‘mens’ zouden zijn dan anderen, waardoor hele groepen mensen van hun menselijke waardigheid beroofd worden. Dit dreigt de meest duistere kanten van de menselijke natuur te ontketenen.

Als we kijken naar de geschiedenis, dan moeten we vaststellen dat mensenrechtenschendingen van alle tijden en plaatsen zijn. Wat kunnen we volgens u leren uit het verleden?

Nick: De geschiedenis heeft getoond dat mensen ongevoelig, onverschillig en wreedaardig kunnen zijn. We mogen niet blind zijn voor deze menselijke neigingen. We dragen allemaal de verantwoordelijkheid om zorg te dragen voor onze mensenrechten. Het is normaal dat we bang zijn wanneer mensenrechten geschonden worden. Ondanks die angst kunnen we toch mensenrechten vurig blijven verdedigen.

Soms voelen mensen zich enorm machteloos wanneer ze geconfronteerd worden met het onrecht in de wereld. Wat kunnen jongeren bijvoorbeeld doen om toch dat beetje verschil te maken?

Nick: Er zijn verschillende manieren waarop jongeren een verschil kunnen maken. Eerst en vooral maken ze een verschil door zichzelf te blijven ontwikkelen en bij te leren over hun rechten. Als je weet dat je mensenrechten hebt, kan je er beter voor opkomen. Ze kunnen de stilte doorbreken over discriminatie, seksisme en geweld. Ze kunnen solidariteitsacties bedenken om mensen wiens rechten geschonden worden te steunen. Ze kunnen brieven schrijven naar overheden die mensenrechten schenden, … De mogelijkheden zijn oneindig.

Heeft u nog enkele tips voor leerkrachten die rond dit thema willen werken?

Nick: Peil, nog voor de aanvang van je lessen, naar de plaats die mensenrechten innemen in het dagelijkse leven van jouw leerlingen. Over welke mensenrechten zouden ze graag bijleren? Welke mensenrechten worden in hun omgeving vaak geschonden? Door de connectie te maken tussen wat jouw leerlingen persoonlijk ervaren en de situatie van mensenrechten in de wereld zullen je leerlingen beter begrijpen waarom iedereen mensenrechten nodig heeft.

Sfeerbeelden van Schrijf-ze-VRIJdag op 26 oktober 2018 © Amnesty International Vlaanderen (Wouter Missiaen)

EEN GREEP UIT HET AANBOD

Hieronder geven we alvast een kleine greep uit het educatief aanbod van Amnesty International. Zo bieden ze schoolpakketten voor twee leeftijdsgroepen aan: van 10 tot 14 jaar oud en van 14 tot 18 jaar oud. Na inschrijving worden deze pakketten gratis ter beschikking gesteld.

Schrijf je dus snel in!

Deze pakketten voor het schooljaar 2018-2019 bestaan uit informatie, activiteiten en filmpjes om jongeren te laten nadenken over de rol die mensenrechtenverdedigers innemen en mee te geven dat ze dit zelf ook soms (kunnen) zijn. Vele educatieve activiteiten in deze schoolpakketten kunnen op lange termijn gebruikt worden.

Voor meer informatie kan je altijd terecht op de website www.amnesty-international.be.

Schrijf-ze-VRIJdag : Schoolpakketten voor 10-14 jaar en 14-18 jaar

Deze schoolpakketten zijn bedoeld voor leerkrachten en jongerenbegeleiders op school. Het helpt je om inzicht te krijgen in mensenrechten en in het werk van mensenrechtenverdedigers, de focus van de Schrijf-ze-VRIJdag voor het schooljaar 2018-2019.

Je vindt alle nodige achtergrondinfo, geïllustreerd met persoonlijke en inspirerende verhalen van mensenrechtenverdedigers, in het eerste deel van het pakket. In het tweede deel ontdek je een heel aantal boeiende activiteiten om samen met je klas of school te doen. Actief bezig zijn met mensenrechten is voor leerlingen een opstapje om zich te ontwikkelen tot actieve en kritische burgers.

Klik hier voor meer informatie.

Of organiseer zelf een actie met de hulp van jongerenmedewerkster Cara!

Een actie kan vanalles zijn: samen brieven schrijven naar wereldleiders en ambassadeurs om respect voor mensenrechten te eisen (ja, dat werkt!), een feestje of quiz organiseren om geld in te zamelen voor Amnesty, een protestactie voeren … Laat je creativiteit de vrije loop: geen initiatief of idee is te zot.

Wil je samen brainstormen over een idee of kan je materiaal gebruiken Laat het weten aan Cara!

Klik hier voor meer informatie.

We geven graag nog enkele tips mee!

TIP 1: Geef voldoende aandacht aan hoopvolle verhalen

Herinneringseducatie krijgt een grote meerwaarde als er ook aandacht is voor de hoopvolle verhalen. Mensen voeren reeds heel de geschiedenis oorlog, maar mensen sluiten ook al heel de geschiedenis vrede. Intermenselijke solidariteit, waardigheid en vriendschap zijn waarden die zelfs een oorlog niet kan uitroeien. De UVRM, opgesteld op 10 december 1948 (na het grote leed van de twee wereldoorlogen), is een mijlpaal in de geschiedenis. Het blijft een cruciaal referentiekader voor het beoordelen en veroordelen van huidige misdaden tegen de mensheid.

TIP 2: Wees bescheiden en denk goed na over je doelstellingen

Denken over het verleden en actie in het heden zijn twee verschillende zaken. Het ene vloeit niet noodzakelijk voort uit het andere. Verwacht daarom niet dat lessen over het verleden spontaan attitudes doen groeien in het heden. Ga er wel van uit dat de competenties om mechanismen te herkennen in historische gebeurtenissen een vruchtbare bodem is om kritisch na te denken over onze eigen keuzes en onze eigen houding te midden van de ons omringende samenleving. Je zal met jouw schoolproject misschien geen wereldvrede creëren (knipoog), maar met enkele concrete en haalbare initiatieven kan je de leerlingen wel bewust maken van het belang van mensenrechten en hun individuele verantwoordelijkheid in onze samenleving.

TIP 3: Laat je leerlingen zelf een actie bedenken (werk bottom-up)

Je kan uiteraard aan de slag gaan met de zinvolle Schrijf-ze-VRIJdag en/of je kan je leerlingen ook zelf met een nieuw origineel initiatief laten komen. Vaak werken zulke acties best bottom-up: als de leerlingen zich verantwoordelijk voelen voor het leerproces. In dat geval zijn ze meer gemotiveerd om bij te leren. Het helpt om op voorhand met hen een gesprek aan te gaan over wat jullie gezamenlijke doelstellingen zijn en hoe jullie die gaan bereiken. Welke taken zal jij opnemen en welke taken zijn voor hen?

Snel op weg!

Bekijk onze favorietenmap ‘Mensenrechten en burgerschap’ op KlasCement

Het BCH ontsluit via KlasCement een databank met heel wat lesmateriaal, websites en projecten in verband met herinneringseducatie. Zo kunnen leraren en leerlingen het aanbod kiezen dat het best aansluit bij hun vragen. We maakten voor jou alvast een mooie selectie van leermiddelen gelinkt aan mensenrechten en burgerschap. Uiteraard is er veel meer dan wat je in deze map vindt, dus probeer zeker de geavanceerde zoekrobot op KlasCement uit om zo meer items terug te vinden.

Archief voor Onderwijs – Thema ‘Mensenrechten’

Op de portaalsite van het Archief voor Onderwijs kunnen leerkrachten terecht voor een ware schat aan audiovisueel materiaal om in hun lessen te gebruiken. Je vindt hier ook een collectie van beeldmateriaal gelinkt aan mensenrechten. Het leuke is dat je deze beelden kan knippen en plakken zoals je wil. Maar opgelet: wegens het auteursrecht zijn deze collecties enkel toegankelijk voor leerkrachten die het materiaal wensen te gebruiken in de klascontext.

©2018 Herinneringseducatie