Themadossier ‘Wapenstilstand en 100 jaar Groote Oorlog’ (basisonderwijs)

En toen zwegen de wapens… de oorlog was eindelijk gedaan.

Op 11 november staan we jaarlijks stil bij Wapenstilstand. In België is deze dag een belangrijke herdenkingsdag voor de slachtoffers van de Eerste én de Tweede Wereldoorlog. Maar waarom herdenken we deze slachtoffers juist op 11 november? En waarom is het – 100 jaar na het einde van de Groote Oorlog – nog steeds relevant om te leren uit deze geschiedenis? We gingen in gesprek met Sofie Viaene, deskundige herinneringseducatie basisonderwijs bij de provincie West-Vlaanderen, en stelden haar een paar vragen.

‘Breng de geschiedenis van de Groote Oorlog vanuit het interesseveld van je leerlingen. Opdat ze zich gemakkelijker openstellen voor dit verhaal, want hoe je het ook draait of keert, het is geen gemakkelijk verhaal.’

Sofie Viaene

Leestip: Handleiding ‘Toetssteen 14-18’

De provincie West-Vlaanderen zet jou graag op weg met een herwerkte versie van onze toetssteen over herinneringseducatie. Toetssteen 14-18 staat boordevol tips en suggesties voor projecten rond de Eerste Wereldoorlog. Geschikt voor iedereen die in de klas of op uitstap een verhaal wil brengen rond de Eerste Wereldoorlog. GRATIS!

Klik hier voor meer informatie.

Op 11 november herdenken we zoals ieder jaar Wapenstilstand, maar wat betekent dit eigenlijk?

Sofie: Op 11 november 1918 om 5 uur ’s nachts werd er een akkoord getekend dat een einde maakte aan de Eerste Wereldoorlog (‘the war to end all wars’). Er werd afgesproken dat de wapenstilstand om 11 uur in zou gaan. Het elfde uur van de elfde dag van de elfde maand. Tijdens de laatste zes uren vielen er nog vele slachtoffers aan beide kanten.

In België is Wapenstilstand een nationale feestdag. Sinds 1922 wordt ieder jaar op deze dag de Wapenstilstand-ceremonie gehouden aan het Graf van de Onbekende Soldaat. Dit gebeurt in aanwezigheid van de Koning. Eerst gedenken ze de slachtoffers uit de Eerste Wereldoorlog, maar daarna ook de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en alle andere oorlogen in de wereld.

Voor vele jongeren is de geschiedenis van de Groote Oorlog iets wat ver van hun bed ligt. Hoe kunnen we dit verhaal relevant maken voor toekomstige generaties?

Sofie: Persoonlijke verhalen brengen de oorlog en zijn context een stuk dichter bij de kinderen. Ze kunnen zich dan beter in deze persoon inleven. Zo is bijna het volledige aanbod voor het basisonderwijs gebaseerd op het dagboek van Jérome Seynhaeve, die van dag 1 nauwgezet zijn belevenissen neerpende. Zijn dagboek is een begrijpbaar relaas, zelfs na 100 jaar, van hoe hij de Groote Oorlog beleefd heeft (zie: ‘Nooit Meer Oorlog’).

Het is ook heel belangrijk dat de kinderen getriggerd worden om meer te leren over de geschiedenis, dat ze plezier beleven aan het meer te weten komen over die tijd, dit aan de hand van diverse en moderne werkvormen. Het combineren van vakken is een pluspunt, bv. lesgeven over de Eerste Wereldoorlog in het kader van muzische vorming (zie: ‘De Groote Oorlog door kinderogen’).

In de periode 2014-2018 ging er in België en vooral in de Westhoek veel aandacht naar de herdenking van de Groote Oorlog. Welke moment is u het meest bijgebleven?

Sofie: Op het vlak van grootse herdenkingsevenementen was het Lichtfront (17 oktober 2014), georganiseerd door GoneWest, het meest beklijvende moment.

Op het vlak van kleine herdenkingsmomenten was het toch wel 21 oktober 2018, de dag waarop we samen met de familie het moment herdachten waarop Jérome Seynhaeve exact 100 jaar geleden voor het eerst na vier jaar zijn familie terug zag. Hij had er al die tijd niets meer van gehoord. Een zeer stemmig moment in de tuin van een neef van Jérome, waar Tom Ternest het dagboekfragment naar voor bracht, omringd door zowat de ganse familie Seynhaeve-Alliët. Een kleinkind van een neef had in het legerarchief de dossiers van Jérome en René opgezocht en kwam die ook voorstellen. Nonkel Jérome (en René) zijn duidelijk nog niet vergeten.

De herdenkingsperiode loopt stilaan ten einde. Wat brengt de toekomst? Stopt het hier?

Sofie: Sowieso blijft het aanbod van herinneringseducatie bestaan en zal het blijvend opgevolgd worden. Wat mij betreft zal het thema ruimer worden ingevuld, niet louter over de Eerste Wereldoorlog, maar wel over de ontsluiting van erfgoed. Het zal dus niet meer enkel en alleen de Groote Oorlog zijn, maar zeker ook erfgoed als invalshoek. De liefde voor de kennis van het verleden doorgeven, om nooit meer te vergeten.

Heeft u nog enkele tips voor leerkrachten om met deze geschiedenis aan de slag te gaan?

Sofie: Breng de geschiedenis van de Groote Oorlog vanuit het interesseveld van je leerlingen. Opdat ze zich gemakkelijker openstellen voor dit verhaal, want hoe je het ook draait of keert, het is geen gemakkelijk verhaal. De tijden zijn sindsdien enorm veranderd. Je inleven in de wereld van toen is dus geen gemakkelijke opdracht. Om te voorkomen dat je leerlingen zich niet aangesproken voelen, is het belangrijk om naar gelijkenissen te zoeken, die in eerste instantie aan te kaarten om pas dan naar de verschillen over te stappen.

© Ann-Elise Lietaert

EEN GREEP UIT HET AANBOD

Hieronder geven we alvast een kleine greep uit het educatief aanbod van ‘WOI in de klas’. Voor meer informatie kan je altijd terecht op de website www.woiindeklas.be.

Neem zeker ook een kijkje in het interessante aanbod van partners zoals het In Flanders Fields Museum, het Talbot House, het Memorial Museum Passchendaele 1917, het Museum aan de IJzer en de vele andere musea of herinneringscentra die de Westhoek rijk is!

Nooit Meer Oorlog

Doorheen dit project voor het basisonderwijs, nemen drie getuigen je leerlingen mee doorheen het WOI-verhaal. Als leerkracht krijg je niet alleen een lesdoel per onderdeel / getuigenis, maar ook concrete suggesties en een bezoektip om met je klas op stap te gaan op hele diverse locaties. Dit project is niet noodzakelijk locatie gebonden.

De kleuters leren Emma en Emiel aan de hand van een fotoverhaal kennen, waarna zij zich vooral op het thema ‘conflict’ focussen. De leerlingen van het lager onderwijs duiken in het dagboek van Jérome Seynhaeve met de daarbij horende thema’s en uitbreidingen.

Klik hier voor meer informatie.

De Groote Oorlog door kinderogen (DVD met handleiding)

Het filmproject ‘De Groote oorlog door kinderogen’ omvat een verzameling van 14 filmpjes, verkregen door filmtrajecten opgestart in 14 klassen van de derde graad basisonderwijs in 14 West-Vlaamse scholen. Centraal staat het thema van de Eerste Wereldoorlog. Dit is een project in samenwerking met CO7, BIE, erfgoedcel Brugge en erfgoedcel Kortrijk.  De firma Kidscam deed de professionele begeleiding voor het opmaken van de filmpjes. Dit project werk bekroond met met de Europa Nostra Prijs 2016.

De filmpjes van dit project zijn ook verschenen op DVD, samen met een handleiding voor leerkrachten. Je kan deze DVD gratis bestellen via de webshop van de provincie West-Vlaanderen.

Klik hier voor meer informatie.

In de voetsporen van Sher Singh

Een kok bij de 34ste Britse divisie, Sher Singh, neemt ons mee op sleeptouw tijdens zijn oorlog. Hij houdt een dagboek bij, waarin de leerlingen zijn verhaal kunnen nalezen. Zijn divisie wisselt Vlaanderen in voor Frankrijk en zo loopt hij een landgenoot tegen het lijf: Hardit Singh Malik, piloot bij R.A.F.. Samen dromen ze over hun thuisland: India. Sher Singh hoort en ziet meer dan een gewone soldaat, hij kookt voor het hoofdkwartier van de 34ste Britse divisie en is een goeie vriend van Luitenant-Kolonel J.Shakespear. Zo vangt hij heel veel verhalen op. Geregeld heeft hij contact met zowel de legerstaf als met de soldaten.

Dit project is een samenwerking tussen het netwerk Oorlog en Vrede, BC de Palingbeek en Studio Globo. Elke partner brengt zijn eigen inbreng mee, waardoor dit project een mooie mengelmoes is geworden van 3 educaties; ontwikkelingseducatie, natuur- en milieu-educatie en herinneringseducatie.

Klik hier voor meer informatie.

We geven graag nog enkele tips mee!

TIP 1: Subsidies voor een excursie naar de Westhoek

Er zijn verschillende organisaties die jou kunnen helpen om de nodige middelen bijeen te krijgen om een klasuitstap naar de Westhoek te organiseren. Zo maken klassen uit Oost- en West-Vlaanderen via het Fonds Aurore Ruyffelaere kans op financiële ondersteuning tot wel 500 euro (indien voldaan aan de voorwaarden) en via de provincie West-Vlaanderen kunnen scholen ook vaak de nodige middelen bekomen. Daarnaast kan je met dynamoOPWEG gratis met De Lijn naar een cultuurschakel in de buurt en vraag je tot 1500 euro subsidie aan via dynamoPROJECT. Dynamo3 is een initiatief van CANON Cultuurcel.

TIP 2: Zoek een aanknopingspunt in de eigen buurt!

Lokale oorlogsmonumenten bieden kansen om te werken aan zowel herinneringseducatie als erfgoededucatie. Ze maken mensen bewust van de geschiedenis in eigen streek. In een voor hen bekende omgeving is het eenvoudiger inzicht te ontwikkelen in de historische context. Net omdat de omgeving herkenbaar is, zullen ze sneller aanknopingspunten vinden met hun referentiekader. Bovendien geven lokale monumenten mensen de kans om een persoonlijk en uniek verhaal te ontdekken.

TIP 3: Vreemde objecten en botsende wereldbeelden

Voor jongeren (en voor volwassenen) is het niet evident om zich te verplaatsen in een andere tijdgeest. Een heleboel concepten zeggen hen niets. Denk maar aan voedselbonnen, obussen, loopgraven, telegram, … Voorwerpen spelen een belangrijke rol in het historisch bewustzijn. Lokale musea of heemkundige kringen kunnen je helpen om voorwerpen naar de klas te brengen.

Snel op weg!

Bekijk onze favorietenmap ‘De Groote Oorlog’ op KlasCement

Het BCH ontsluit via KlasCement een databank met heel wat lesmateriaal, websites en projecten in verband met herinneringseducatie. Zo kunnen leraren en leerlingen het aanbod kiezen dat het best aansluit bij hun vragen. We maakten voor jou alvast een mooie selectie van leermiddelen gelinkt aan de Eerste Wereldoorlog. Uiteraard is er veel meer dan wat je in deze map vindt, dus probeer zeker de geavanceerde zoekrobot op KlasCement uit om zo meer items terug te vinden.

Archief voor Onderwijs – Thema ‘100 jaar Groote Oorlog’

Op de portaalsite van het Archief voor Onderwijs kunnen leerkrachten terecht voor een ware schat aan audiovisueel materiaal om in hun lessen te gebruiken. Je vindt hier ook een collectie van beeldmateriaal gelinkt aan de herdenking van de Groote Oorlog. Het leuke is dat je deze beelden kan knippen en plakken zoals je wil. Maar opgelet: wegens het auteursrecht zijn deze collecties enkel toegankelijk voor leerkrachten die het materiaal wensen te gebruiken in de klascontext.

©2018 Herinneringseducatie